VTCNews phỏng vấn
qua Email, 29 tháng 01 - 2007.

Câu hỏi với dịch giả Phạm Vũ Thịnh

1. Thưa dịch giả Phạm Vũ Thịnh, ông từng là một Tiến sĩ điện tử (tốt nghiệp tại Nhật Bản) và phiên dịch tư liệu kỹ thuật, điều gì đã khiến ông chọn dịch mảng văn học?

   Thưa Anh/Chị:
   Ðộng cơ chính trong chuyện dịch văn của tôi là tâm tình muốn chia sẻ với đồng bào mình vài nét đẹp trong văn học Nhật, Úc, là những nước ngoài mà tôi có may mắn được sống và yêu mến đất nước và con người. Tôi có sở thích lâu dài là đọc sách, nhất là sách truyện, vốn ưa thích sự chính xác, và có nghề tay trái là phiên dịch tư liệu kỹ thuật, nên nghĩ là mình có nhiều thuận lợi cho việc dịch văn, chủ yếu là nhắm vào việc tiêu khiển, cho mình và cho người đọc.

    

2. Theo ông vì sao năm 2006 lại là năm nở rộ của văn học Nhật Bản tại Việt Nam?

   Thưa Anh/Chị:
   Theo chỗ tôi hiểu, người Việt Nam hằng có quan tâm và lòng mến thích đối với văn hoá và dân tộc Nhật Bản qua những giao tiếp lịch sử, cảm tình gần gũi giữa những dân tộc đồng văn, và lòng ngưỡng mộ một nước bạn Ðông Á giàu mạnh có những đặc sắc dân-tộc-tính và truyền thống tốt đẹp. Ðối lại, người Nhật cũng có quan tâm và lòng mến thích tương tự đối với dân tộc Việt Nam, và gần đây, lại có thêm nhiều đầu tư kinh doanh vào Việt Nam. Hoàn cảnh như vậy thuận lợi cho việc trao đổi văn hoá giữa hai dân tộc. Tôi không hiểu năm 2006, văn học Nhật Bản có nở rộ tại Việt Nam không, chỉ mong càng có nhiều người Việt hiểu biết về Nhật Bản để hoạt động trao đổi văn hoá, kể cả văn học, càng ngày càng có chất, lượng hơn.

    

3. Ông từng có thời gian sống ở Nhật Bản, cá nhân ông đánh giá như thế nào về nền văn học đương đại của đất nước này?

   Thưa Anh/Chị:
   Là một người dịch văn, không chuyên nghiên cứu về văn học Nhật Bản, tôi chỉ nhận thấy rằng văn học Nhật Bản có nề nếp vững chải và đã phát triễn đạt chuẩn mực quốc tế. Văn học đương đại Nhật Bản nối tiếp được truyền thống: những tên tuổi Murakami Haruki, Murakami Ryu, Yamada Eimi, Yoshimoto Banana, ... trong dòng văn học thuần túy, cùng với nhiều tác gia văn học đại chúng, kể cả truyện tranh, được quan tâm, yêu chuộng và ngưỡng mộ trên toàn thế giới. Riêng ở Ðông Á, quan tâm và hiểu biết của người Việt Nam đối với văn học đương đại Nhật Bản còn ở mức phôi thai so với người Hàn quốc, Trung quốc, các vùng Hong Kong, Ðài Loan.
    

4. Nhật Bản là nước "đồng văn” có mối quan hệ lâu dài với Việt Nam, vậy theo ông vì sao giờ chúng ta mới biết đến nền văn học của họ?

   Thưa Anh/Chị:
   Như đã viết, theo chỗ tôi hiểu, người Việt Nam hằng có quan tâm và lòng mến thích đối với văn hoá và dân tộc Nhật Bản. Văn học Nhật Bản đã được giới thiệu đến người Việt Nam từ nhiều tác phẩm dịch từ Kawabata Yasunari, Mishima Yukio, Abe Kobo, ... từ trước, phần lớn là từ phát hiện qua các bài giới thiệu, bình luận, hay sách dịch tiếng Anh, Pháp, Nga, ... Gần đây, có thêm vài tác phẩm của các tác gia đương đại Nhật Bản được dịch và xuất bản theo chiều hướng cập-nhật-hoá quan tâm hằng có đó. Tác phẩm văn học Nhật dịch ra tiếng Việt vẫn còn quá ít so với tác phẩm của các nước khác, chẳng hạn Trung quốc, Mỹ, Pháp, ... chủ yếu vẫn là vì còn thiếu người Việt thoả được đòi hỏi thiết yếu là phải am tường ngôn ngữ và văn hoá Nhật Bản.

    

5. Các tác phẩm văn học Nhật Bản được dịch sang Tiếng Việt thường thông qua một ngôn ngữ thứ 3 (như Anh, Pháp, Nga…), là một người dịch từ nguyên bản tiếng Nhật ông nhận thấy đâu là sự khác biệt đáng kể?

   Thưa Anh/Chị:
   Tôi nghĩ nếu được chọn lựa, thì không người Việt Nam nào dịch tác phẩm văn học Nhật qua một thứ tiếng trung gian. Văn hoá Nhật Bản rất gần với văn hoá Việt Nam, và xa hẳn với văn hoá Âu Mỹ. Dịch giả Âu Mỹ thường phải chuyển đổi biểu hiện, cả chi tiết nữa, trong nguyên tác cho thích hợp với tâm tình, tư duy, tập quán sinh hoạt của người đọc Âu Mỹ. Ðó là chuyện không thể tránh được. Vì cách biệt văn hoá, dịch giả Âu Mỹ không chỉ dịch (translate) mà còn điều chỉnh cho phù hợp (adapt) với độc giả của họ. Chưa kể vì không "đồng văn", dịch giả Âu Mỹ còn dễ hiểu sai cách nói, cách biểu hiện Ðông Á, mà dịch sai đi; hay có khi vì không hiểu, không có từ ngữ tương ứng, mà bỏ bớt. Dịch qua một ngôn ngữ trung gian Âu Mỹ thì khó mà thuyết phục độc giả về tính trung thực với nguyên tác tiếng Nhật được.
    

6. Theo ông điều gì là khó nhất khi chuyển thể các tác phẩm văn học Nhật Bản sang Tiếng Việt?

   Thưa Anh/Chị:
   Thiển nghĩ điều khó nhất khi dịch các tác phẩm văn học Nhật Bản sang tiếng Việt là đòi hỏi thiết yếu phải am tường ngôn ngữ và văn hoá Nhật Bản. Sở dĩ tác phẩm văn học Nhật dịch ra tiếng Việt vẫn còn quá ít so với tác phẩm của các nước khác, chẳng hạn Trung quốc, Mỹ, Pháp, ... là vì còn thiếu người Việt thoả được đòi hỏi ấy.
    

7. Trong 3 tập truyện ngắn của nhà văn Murakumi Haruki (Đom đóm, Sau cơn động đất, Ngày đẹp trời để xem Kangaroo-NXB Đà Nẵng năm 2006) do ông chuyển ngữ, người ta nhận xét rằng ông “háo danh” khi để tên mình xuất hiện tràn ngập 5 trang đầu cuốn sách, ông nghĩ gì về điều này?

   Thưa Anh/Chị:
   Tôi ngạc nhiên vì có người chuyên chú phê phán về khiá cạnh "đạo đức" của người dịch khi đọc các cuốn sách ấy. Tất nhiên bản thân tôi cũng có những thói hư tật xấu không kém gì người bình thường nào khác, nhưng có lẽ cũng chẳng đến nỗi được đặc biệt chú ý và đề cập đến như thế. Việc nêu tên trong sách không phải mới lạ gì trong các sách dịch xuất bản ở Việt Nam từ trước đến nay, và còn có ý nghĩa rằng tôi chịu trách nhiệm hoàn toàn về những điều tôi viết trong sách. Tôi hy vọng rằng người đọc sách thực sự quan tâm đến khía cạnh văn học hơn là đến những tin đồn về "đạo đức" của người dịch.
    

8. Cũng trong 3 tập truyện trên, việc ông sử dụng nhiều từ ngữ địa phương (Quảng Nam) liệu có làm tác phẩm thêm kén người đọc?

   Thưa Anh/Chị:
   Trong ba tập truyện dịch Murakami Haruki, tôi chỉ sử dụng từ ngữ địa phương trong truyện dịch nào có thêm phương âm phương ngữ của một địa phương Nhật Bản ngoài dòng từ ngữ chính trong nguyên tác, mà thôi. Cụ thể là trường hợp của truyện dịch "Phong cảnh có bàn ủi", duy nhất trong ba tập truyện dịch đó, có giọng nói miền Kansai thêm vào giọng chuẩn.
    

9. Ngoài văn của Murakami Haruki ông còn dịch cả truyện Yoshimoto Banana, Dazai Osamu, Akutagawa Ryunosuke và một số tác giả ở Úc, Mý…ông có dự định gì với những bản thảo chưa được phát hành?

Thưa dịch giả Phạm Vũ Thịnh, trên đây là một số câu hỏi tôi đã chuẩn bị, nếu có gì sai sót hoặc những thông tin thêm cần thiết xin ông cung cấp cho tôi biết để bài viết thêm hoàn chỉnh.
Sau đây là tôi xin hỏi thêm một số câu để phục vụ cho box dữ liệu giới thiệu về bản thân ông.
Xin ông cho biết ông sinh năm nào và lớn lên ở đâu (thông qua http://www11.brinkster.com/t4phamvu/index.htm này tôi đã biết một vài chi tiết nhưng chưa đầy đủ).
Hiện nay nghề nghiệp chính của ông là gì và ông bắt đầu dịch các tác phẩm văn học từ bao giờ, đây có phải là nghề "tay trái" của ông không?