VTCNews phỏng vấn
qua Email, 29 tháng 01 - 2007.

Câu hỏi với dịch giả Phạm Vũ Thịnh

  1. Thưa dịch giả Phạm Vũ Thịnh, ông từng là một Tiến sĩ điện tử (tốt nghiệp tại Nhật Bản) và phiên dịch tư liệu kỹ thuật, điều ǵ đă khiến ông chọn dịch mảng văn học?

    Thưa Anh/Chị:
    Động cơ chính trong chuyện dịch văn của tôi là tâm t́nh muốn chia sẻ với đồng bào ḿnh vài nét đẹp trong văn học Nhật, Úc, là những nước ngoài mà tôi có may mắn được sống và yêu mến đất nước và con người. Tôi có sở thích lâu dài là đọc sách, nhất là sách truyện, vốn ưa thích sự chính xác, và có nghề tay trái là phiên dịch tư liệu kỹ thuật, nên nghĩ là ḿnh có nhiều thuận lợi cho việc dịch văn, chủ yếu là nhắm vào việc tiêu khiển, cho ḿnh và cho người đọc.

     

  2. Theo ông v́ sao năm 2006 lại là năm nở rộ của văn học Nhật Bản tại Việt Nam?

    Thưa Anh/Chị:
    Theo chỗ tôi hiểu, người Việt Nam hằng có quan tâm và ḷng mến thích đối với văn hoá và dân tộc Nhật Bản qua những giao tiếp lịch sử, cảm t́nh gần gũi giữa những dân tộc đồng văn, và ḷng ngưỡng mộ một nước bạn Đông Á giàu mạnh có những đặc sắc dân-tộc-tính và truyền thống tốt đẹp. Đối lại, người Nhật cũng có quan tâm và ḷng mến thích tương tự đối với dân tộc Việt Nam, và gần đây, lại có thêm nhiều đầu tư kinh doanh vào Việt Nam. Hoàn cảnh như vậy thuận lợi cho việc trao đổi văn hoá giữa hai dân tộc. Tôi không hiểu năm 2006, văn học Nhật Bản có nở rộ tại Việt Nam không, chỉ mong càng có nhiều người Việt hiểu biết về Nhật Bản để hoạt động trao đổi văn hoá, kể cả văn học, càng ngày càng có chất, lượng hơn.

     

  3. Ông từng có thời gian sống ở Nhật Bản, cá nhân ông đánh giá như thế nào về nền văn học đương đại của đất nước này?

    Thưa Anh/Chị:
    Là một người dịch văn, không chuyên nghiên cứu về văn học Nhật Bản, tôi chỉ nhận thấy rằng văn học Nhật Bản có nề nếp vững chải và đă phát triễn đạt chuẩn mực quốc tế. Văn học đương đại Nhật Bản nối tiếp được truyền thống: những tên tuổi Murakami Haruki, Murakami Ryu, Yamada Eimi, Yoshimoto Banana, ... trong ḍng văn học thuần túy, cùng với nhiều tác gia văn học đại chúng, kể cả truyện tranh, được quan tâm, yêu chuộng và ngưỡng mộ trên toàn thế giới. Riêng ở Đông Á, quan tâm và hiểu biết của người Việt Nam đối với văn học đương đại Nhật Bản c̣n ở mức phôi thai so với người Hàn quốc, Trung quốc, các vùng Hong Kong, Đài Loan.
     

  4. Nhật Bản là nước "đồng văn” có mối quan hệ lâu dài với Việt Nam, vậy theo ông v́ sao giờ chúng ta mới biết đến nền văn học của họ?

    Thưa Anh/Chị:
    Như đă viết, theo chỗ tôi hiểu, người Việt Nam hằng có quan tâm và ḷng mến thích đối với văn hoá và dân tộc Nhật Bản. Văn học Nhật Bản đă được giới thiệu đến người Việt Nam từ nhiều tác phẩm dịch từ Kawabata Yasunari, Mishima Yukio, Abe Kobo, ... từ trước, phần lớn là từ phát hiện qua các bài giới thiệu, b́nh luận, hay sách dịch tiếng Anh, Pháp, Nga, ... Gần đây, có thêm vài tác phẩm của các tác gia đương đại Nhật Bản được dịch và xuất bản theo chiều hướng cập-nhật-hoá quan tâm hằng có đó. Tác phẩm văn học Nhật dịch ra tiếng Việt vẫn c̣n quá ít so với tác phẩm của các nước khác, chẳng hạn Trung quốc, Mỹ, Pháp, ... chủ yếu vẫn là v́ c̣n thiếu người Việt thoả được đ̣i hỏi thiết yếu là phải am tường ngôn ngữ và văn hoá Nhật Bản.

     

  5. Các tác phẩm văn học Nhật Bản được dịch sang Tiếng Việt thường thông qua một ngôn ngữ thứ 3 (như Anh, Pháp, Nga…), là một người dịch từ nguyên bản tiếng Nhật ông nhận thấy đâu là sự khác biệt đáng kể?

    Thưa Anh/Chị:
    Tôi nghĩ nếu được chọn lựa, th́ không người Việt Nam nào dịch tác phẩm văn học Nhật qua một thứ tiếng trung gian. Văn hoá Nhật Bản rất gần với văn hoá Việt Nam, và xa hẳn với văn hoá Âu Mỹ. Dịch giả Âu Mỹ thường phải chuyển đổi biểu hiện, cả chi tiết nữa, trong nguyên tác cho thích hợp với tâm t́nh, tư duy, tập quán sinh hoạt của người đọc Âu Mỹ. Đó là chuyện không thể tránh được. V́ cách biệt văn hoá, dịch giả Âu Mỹ không chỉ dịch (translate) mà c̣n điều chỉnh cho phù hợp (adapt) với độc giả của họ. Chưa kể v́ không "đồng văn", dịch giả Âu Mỹ c̣n dễ hiểu sai cách nói, cách biểu hiện Đông Á, mà dịch sai đi; hay có khi v́ không hiểu, không có từ ngữ tương ứng, mà bỏ bớt. Dịch qua một ngôn ngữ trung gian Âu Mỹ th́ khó mà thuyết phục độc giả về tính trung thực với nguyên tác tiếng Nhật được.
     

  6. Theo ông điều ǵ là khó nhất khi chuyển thể các tác phẩm văn học Nhật Bản sang Tiếng Việt?

    Thưa Anh/Chị:
    Thiển nghĩ điều khó nhất khi dịch các tác phẩm văn học Nhật Bản sang tiếng Việt là đ̣i hỏi thiết yếu phải am tường ngôn ngữ và văn hoá Nhật Bản. Sở dĩ tác phẩm văn học Nhật dịch ra tiếng Việt vẫn c̣n quá ít so với tác phẩm của các nước khác, chẳng hạn Trung quốc, Mỹ, Pháp, ... là v́ c̣n thiếu người Việt thoả được đ̣i hỏi ấy.
     

  7. Trong 3 tập truyện ngắn của nhà văn Murakumi Haruki (Đom đóm, Sau cơn động đất, Ngày đẹp trời để xem Kangaroo-NXB Đà Nẵng năm 2006) do ông chuyển ngữ, người ta nhận xét rằng ông “háo danh” khi để tên ḿnh xuất hiện tràn ngập 5 trang đầu cuốn sách, ông nghĩ ǵ về điều này?

    Thưa Anh/Chị:
    Tôi ngạc nhiên v́ có người chuyên chú phê phán về khiá cạnh "đạo đức" của người dịch khi đọc các cuốn sách ấy. Tất nhiên bản thân tôi cũng có những thói hư tật xấu không kém ǵ người b́nh thường nào khác, nhưng có lẽ cũng chẳng đến nỗi được đặc biệt chú ư và đề cập đến như thế. Việc nêu tên trong sách không phải mới lạ ǵ trong các sách dịch xuất bản ở Việt Nam từ trước đến nay, và c̣n có ư nghĩa rằng tôi chịu trách nhiệm hoàn toàn về những điều tôi viết trong sách. Tôi hy vọng rằng người đọc sách thực sự quan tâm đến khía cạnh văn học hơn là đến những tin đồn về "đạo đức" của người dịch.
     

  8. Cũng trong 3 tập truyện trên, việc ông sử dụng nhiều từ ngữ địa phương (Quảng Nam) liệu có làm tác phẩm thêm kén người đọc?

    Thưa Anh/Chị:
    Trong ba tập truyện dịch Murakami Haruki, tôi chỉ sử dụng từ ngữ địa phương trong truyện dịch nào có thêm phương âm phương ngữ của một địa phương Nhật Bản ngoài ḍng từ ngữ chính trong nguyên tác, mà thôi. Cụ thể là trường hợp của truyện dịch "Phong cảnh có bàn ủi", duy nhất trong ba tập truyện dịch đó, có giọng nói miền Kansai thêm vào giọng chuẩn.
     

  9. Ngoài văn của Murakami Haruki ông c̣n dịch cả truyện Yoshimoto Banana, Dazai Osamu, Akutagawa Ryunosuke và một số tác giả ở Úc, Mư…ông có dự định ǵ với những bản thảo chưa được phát hành?

Thưa Anh/Chị:
Tôi hy vọng sẽ xuất bản được các bản thảo c̣n lại, và một số bản dịch khác mà tôi đang thực hiện chung với nhóm Dịch thuật Văn học Nhật Bản (đă thực hiện tập truyện dịch Akutagawa Ryunosuke "Trinh Tiết" do Alpha Books và Nhà xuất bản Văn Học xuất bản cuối năm 2006).
Xin cảm tạ Anh/Chị đă cho tôi có dịp viết đôi điều về chuyện dịch văn, và xin chân thành cảm tạ tất cả các độc giả đă quan tâm, đă đọc các truyện dịch của tôi.

Thưa dịch giả Phạm Vũ Thịnh, trên đây là một số câu hỏi tôi đă chuẩn bị, nếu có ǵ sai sót hoặc những thông tin thêm cần thiết xin ông cung cấp cho tôi biết để bài viết thêm hoàn chỉnh.
Sau đây là tôi xin hỏi thêm một số câu để phục vụ cho box dữ liệu giới thiệu về bản thân ông.
Xin ông cho biết ông sinh năm nào và lớn lên ở đâu (thông qua
http://www11.brinkster.com/t4phamvu/index.htm này tôi đă biết một vài chi tiết nhưng chưa đầy đủ).
Hiện nay nghề nghiệp chính của ông là ǵ và ông bắt đầu dịch các tác phẩm văn học từ bao giờ, đây có phải là nghề "tay trái" của ông không?

Thưa Anh/Chị:
Tôi sinh năm 1947 và lớn lên ở Đà Nẵng cho đến năm 1965.
Tôi hiện là công chức của Tiểu bang New South Wales, Úc, làm việc về Tin học. Nghề tay trái của tôi là phiên dịch kỹ thuật từ lúc c̣n lưu học ở Nhật trước 1975. Tôi chỉ dịch văn học từ năm 2003, không v́ mục đích nghề nghiệp.

Xin chân thành cám ơn và rất hân hạnh được cộng tác với ông!
Ban văn hoá Báo điện tử VTCnews

Xin cảm ơn Anh/Chị.

______________________________________________________________________________________________

Bản trả lời phỏng vấn bằng email nầy đă được VTCNews biên tập lại và đăng tải trên trang mạng:
http://www.vtc.vn/vanhoa/13402/index.htm
và đă đăng lại Trang Web của Bộ Văn Hoá Thông Tin Việt Nam:
http://www.cinet.gov.vn/detail.aspx?source=5&catid=58&newsid=16964